MARIUSZ TUROWSKI UNI.WROC.PL 2001

 


Propozycje

"Najpierw przyszli po socjalistów, ale się nie odezwałem, bo nie byłem socjalistą. Potem przyszli po związkowców, i znowu się nie odezwałem - bo nie należałem do związków zawodowych. Potem przyszła kolej na Żydów, i znowu się nie odezwałem, bo nie byłem Żydem. Wreszcie przyszli po mnie - i nie było już nikogo, kto wstawiłby się za mną".
Pastor Martin Niemoller, odnosząc się do reżimu faszystowskiego w Niemczech
(cytat otwierający serwisu informacyjnego Islamic News: http://www.inin.net - witryna aktualnie nieczynna)

Globalna ideologia strachu
Tariq Ramadan, autor publikowanego tu tekstu, to najgłośniejszy współczesny intelektualista muzułmański. Jako teolog, filozof i socjolog, oraz polityk, zajmuje się współczesną kondycją świata islamu i "stanem ducha" muzułmanów, szczególnie w kontekście stosunków z Zachodem. Książka pod tytułem Muzułmanie Zachodu a przysłość islamu, wydana przez niego w 2004 roku, okazała się przełomowa, jeśli chodzi o charakterystykę problemów, z którymi spotykają się dzisiaj wspólnoty i społeczności muzułmańskie w Europie, a z Ramadana uczyniła "męża stanu" europejskiego islamu, biorącego udział w pracach agend Unii Europejskiej nad relacjami między Europą a światem muzułmańskim. Tekst Globalna ideologia strachu odnosi się do sygnalizowanej już przez wielu innych badaczy "militaryzacji" myślenia o kontaktach między Zachodem a muzułmańskim Wschodem (Południem), szczególnie po 11 września 2001 roku. Zdaniem Ramadana nastawienie to (które dla Bryana S. Turnera stanowiło niebezpieczny mariaż między klasyczną socjologią państwa Maxa Webera, teologią polityczną Carla Schmitta i "apokaliptyczną politologią" Samuela P. Huntingtona) dostrzegalne staje się również wśród niektórych ugrupowań muzułmańskich. Lekarstwem na nie powinna stać się reforma islamu, oznaczająca powrót do jego definicyjnych i pojęciowych korzeni, odtworzonych w duchu "intelektualnego dżihadu".

Islam a globanalizacja
Jeszcze miesiąc temu - zanim Salman Rushdie dołączył do grona osób myślących w podobny do niego sposób i złożył swój podpis pod oświadczeniem krytykującym muzułmanów za wściekłość wywołaną publikacją serii duńskich karykatur przedstawiających z sarkastyczną ironią ich proroka - w tym naszym globalnym chaosie nic się nie układało, pisze Hamid Dabashi. Artykuł pokazuje mechanizmy wyłaniania się nowego rasizmu w Europie oraz Stanach Zjednoczonych, przybierającego postać szowinizmu i stereotypów antymuzułmańskich, których wcześniejsze przejawy tropił nieodżałowany Edward Said (szczególnie w książkach Orientalizm, Covering Islam i Culture and Imperialism). Dodatkowo ujawniony tu zostaje związek wszystkich tych "aktów i mowy nienawiści" z wcześniejszym, klasycznym europejskim antysemityzmem. Autor tekstu jest profesorem na uniwersytecie Columbia (na którym wykładał również Said, którego Dabashi był bliskim przyjacielem), jednym z głównych naukowców monitorowanych przez Campus Watch.

Antropologia globalna - wstęp
Zdawałoby się, że pojęcie antropologii globalnej należy wiązać z dyscypliną wiedzy, która pojawiła się w dzisiejszym świecie w odpowiedzi na "procesy globalizacyjne". Dziedzina ta zajmowałaby się wówczas "globalizacją kultury" (przy założeniu, że antropologia to "badanie kultur") i stanowiłaby formalizację usiłowań takich teoretyków jak A. Appadurai, U. Hannerz czy R. Robertson, którzy od kilkunastu lat starają się stworzyć dyskurs naukowy na temat trans-narodowości, hybrydowości, kreolskości, etno-obrazów, "przepływów kulturowych" itd. Autorzy prezentowanego tekstu, Jonathan Friedman i Kajsa Ekholm-Friedman, mają jednak na myśli całkowicie odmienne przedsięwzięcie: nie chodzi o sformułowanie kolejnej atrakcyjnej teorii globalizacji, ale o przedstawienie koncepcji analizy systemu globalnego, gdzie to, co globalne jest siecią procesów strukturalnych (odnoszących się do mechanizmów reprodukcji społecznej) łączących lokalne przestrzenie, a nie masywem unoszącym się ponad nimi - makro-domeną przykrywającą i kolonizującą mikro-światy.


Kapitalizm neoplemienny
W 1999 roku, dla czasopisma Review, wydawanego przez Centrum Fernanda Braudela w Binghamton, Elizabeth Rata napisała artykuł The Theory of Neotribal Capitalism, stanowiący zapowiedź jej książki A Political Economy of Neotribal Capitalism, która pojawiła się rok później. Wkrótce powstał szereg artykułów, zarówno samej E. Rata, jak i teoretyków przez nią zainspirowanych, które dotyczyły nowego, rozpoznanego właśnie zjawiska - kapitalizmu neoplemiennego. Model opracowany przez E. Rata odnosi się zarówno do zagadnień życia gospodarczego i ekonomii (stąd zainteresowanie nim ze strony badaczy rozwijających perspektywę analizy systemów-światów I. Wallersteina, poszukujących wewnętrznych napięć rozsadzających od środka kapitalizm jako historyczny system gospodarczo-społeczny), jak i do kwestii rozpatrywanych w ramach etnografii, antropologii, socjologii, politologii czy nawet filozofii (globalizacja, uniwersalizm, teoria demokracji, konflikty etniczne, krytyka neotradycjonalizmu, kulturalizmu i postmodernizmu - co odsyła nas do wyjątkowo hermetycznych i technicznych, wydawałoby się, zagadnień, jak znaczenie, interpretacja, tekst, działanie, badania terenowe itd.). Stanowisko zajmowane przez E. Rata bliższe jest koncepcjom takich autorów, jak Jonathan Friedman, Alain Babadzan, Jean Bazin, Peter Munz, Ulf Hannerz, Brian Barry, Adam Kuper, czy nawet J. Habermas, M. Foucault i I. Wallerstein, niż ideom rozwijanym przez J. Derridę czy C. Geertza. Konteksty niniejszego artykułu to: demokracja nowozelandzka, lewicowe ruchy na rzecz sprawiedliwości społecznej, roszczenia ludności rdzennej, Traktat z Waitangi, powstanie nowej klasy zawodowej nastawionej na czerpanie zysków z polityki tożsamości i wewnętrznego, "zwrotnego" wykluczenia.

Orientalizm - Przedmowa
Jeden z ostatnich tekstów Edwarda Saida, będący swoistym podsumowaniem debat, które toczą się wokół jego najbardziej znanej książki, oraz próbą wskazania teoretycznego pola, w ramach którego dyskurs orientalistyczny wciąż okazuje się aktualny - i wciąż wymaga nieustannego zdecydowanego, refleksyjnego i aktywnego, unieważniania.

Immanuel Wallerstein - komentarze
Opinie i analizy na temat kondycji systemu-świata i wydarzeń bieżących. Ostatnia aktualizacja - 26.06.2006 (komentarz z 15 czerwca 2006).

Zmierzch zachodnich hegemonii
Kolejna "modyfikacja" sporej dozy naszej wiedzy, i świadomości, którą zdobyliśmy (arogancko) i reprodukujemy (krzywdząco) w naszych dyskusjach intelektualnych, na temat etapów kształtowania "historii". Autorzy, Giovanni Arrighi, Iftikhar Ahmad i Miin-wen Shih, rozważają proces ustalania podziału świata (przede wszystkim Azji Południowowschodniej i Wschodniej) przez poszczególne mocarstwa roszczące sobie prawo do sprawowania funkcji globalnych hegemonów (Portugalia, Hiszpania, Holandia, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone). Skupiają się na rewizji zarówno faktów dotyczących procesów kolonizacji od 15 wieku do dzisiaj, jak i definicji kulturowych i filozoficznych, które z dynamiką tą były związane. Najważniejsza ich teza brzmi: to nieprawda, że Zachód wraz ze swoją ekspansją kartograficzną i gospodarczą propagował idee indywidualizmu, liberalizmu, konstytucjonalizmu, praw człowieka, równości, wolności, rządów prawa, demokracji, wolnego rynku, rozdziału państwa od kościoła i innych zasad tworzących liberalny kanon. Z drugiej strony nieprawdą jest, że którakolwiek z "opanowywanych" rzeczywistości, cywilizacji, pasywnie opierała się penetracji ze strony kolejnych mocarstw. Stąd, przeciwnie do tego, co głoszą apologeci i futurolodzy Zachodu, tacy jak Fukuyama, Huntington, Landes, Toffler, Thurow, Luttwak, Diamond i inni, w naszej przestrzeni geopolitycznej i geokulturowej wciąż znajduje się miejsce, dla wzmocnionych, a nie osłabionych "cywilizowanymi interwencjami", "innych hegemonii".

 

Interpretacja: 800x600, IE5.5, ISO-8859-2, "twarde" odświeżenie - w IE naciśnij Ctrl+F5
Wrocław, 26.06.2006