Obiektywna i absolutna inność: Radykalne upiory wspólnoty.
Wprowadzenie do filozofii politycznej Hegla

 

1. Wprowadzenie
  • koncepcja życia społecznego i politycznego pojawia się w ramach rozważań w ramach Filozofii ducha, podzielonej na trzy elementy: duch subiektywny, duch obiektywny, duch absolutny - duch obiektywny to domena Filozofii praw (która znowu jest podzielona na trzy dziedziny: prawo, moralność i etyczność);
  • istota filozofii politycznej Hegla - etyczność (Sittlichkeit); jej idea jest rozwijana w ramach triady: rodzina - społeczeństwo obywatelskie - państwo;
  • rodzina i społeczeństwo obywatelskie - przedmiot tego wprowadzenia; jest to tło, zarówno konceptualne, jak i materialne, poglądów Hegla na temat instytucjonalnych sposobów organizacji relacji międzyludzkich;
  • w tej przestrzeni można umieścić całą "maszynerię" spekulatywną Hegla, która jest istotna dla współczesnej teorii politycznej i krytyki społecznej: inność, jaźń, tożsamość, szczegółowość, subiektywność, powszechność, zapośredniczenie, zniesienie (Aufhebung), obiektywizacja (ucieleśnienie), z jednej strony (jako forma tej "maszynerii"), oraz uznanie, własność, własny interes, racjonalność, miłość, kontrakt, instytucje (jako manifestacja konkretnych problemów);
  • Inność świata, wszechświat, idea, totalność, obiektywność, pojęcie abstrakcyjne w trakcie wykształcenia (Bildung - proces historycznej formacji ludzkości, którego efektem jest samoświadomość (wykształcenie to absolutne przejście od etycznej substancjalności, która jest bezpośrednia i naturalna, do takiej, która jest rozumna, i tak zarówno nieskończenie subiektywna, jak i wystarczająco miękka, by osiągnąć powszechność formy) zostają przeniesione do mojej subiektywności, szczególności, specyficzności. Czy istnieje łączność między tym absolutnym "Innym" a absolutną szczegółowością, tożsamością danej osoby? To właśnie daje nam sugestię na temat rozumienia wolności - oznacza ona jedność woli w jej pojęciu z wolą jednostkową (wolność zapośredniczona). Wolność taka możliwa jest tylko w ramach państwa (rzeczywistości idei etycznej). Czy to oznacza subordynację, podporządkowanie woli jednostki życiu instytucji (czyli czemuś, co jest zewnętrzne, inne w stosunku do tej jednostki)? Zgodnie z logiką systemu Hegla, krytyka subordynacji to tak naprawdę jej afirmacja.

2. Własność jako osobowość

  • własność prywatna to podstawa i punkt wyjścia wszystkich organizacji, stosunków społecznych, porządku społecznego; własność nie ogranicza się w swoim znaczeniu tylko do transakcji i instrumentalnych relacji międzyludzkich; jej pojęcie, zdaniem Hegla, związane jest z ideą uznania;
  • imperatyw osobowości - przekraczający kantowski imperatyw kategoryczny: "bądź osobą i szanuj inne osoby";
  • ale osobowość (wewnętrzność) jest tu oparta na innym, inności - tak naprawdę absolutnej inności (czymś zewnętrznym);
  • imperatyw kategoryczny reguluje relacje między jednostkami; ale chodzi o odniesienie jednostek do czegoś szerszego - wspólnoty (w sferze Sittlichkeit); na przykład imperatyw kategoryczny nie może funkcjonować w rodzinie, gdzie zostaje on zniesiony przez miłość (miłość jest konieczna w rodzinie - domena altruizmu szczegółowego, jak i w państwie - altruizm powszechny);
  • moralność jednostkowa nie może zostać wprowadzona do życia politycznego, ponieważ musi tu zostać zapewniona harmonia pomiędzy subiektywnymi intencjami (działania) a obiektywnymi wynikami (działania) - imperatyw kategoryczny tego nie zapewnia;
  • oskarżenie romantyzmu, który tak naprawdę jest oparty na formalizmie kantowskim - działania według kryteriów praw, racjonalności, doskonałości, które są oparte u romantyków na ludzkim entuzjazmie (od rozumu - Kant, do serca - romantyzm);
  • atak na romantyczny subiektywizm - państwo ma być upublicznieniem prawa i uniwersalnością obyczajów: odrzucenie rozróżnienia jednostki i państwa (charakter zewnętrzny); interioryzacja państwa w umysł jednostki; państwo jest aspektem naszego samookreślenia, tożsamości (proces: własność - uznanie - osobowość); to romantyzm sprawia, że ludzie stają się niewolnikami państwa (tu państwo jest czymś absolutnie zewnętrznym - nie zinterioryzowanym);
  • prawdziwe rozumienie ludzkiej emancypacji - od niewolnictwa, zależności i dominacji do świadomości relacji współzależności (od innych w państwie, w ramach powszechnego altruizmu);
  • Powyżej zostało zdefiniowane pojęcie osobowości, która w systemie Hegla jest połączona z własnością. Następnie Hegel przystępuje do opisu państwa (prawo konstytucyjne, prawo międzynarodowe, historia świata). Własność to dla Hegla punkt wyjścia procesu zapośredniczenia prowadzącego człowieka do uświadomienia wolności. Końcowym rezultatem tego procesu jest państwo. Jednak proces ten sam sobie dzieli się na trzy stadia formacji woli: wola jako bezpośrednie, absolutne lub formalne prawo, wola jak refleksyjność - moralność subiektywna (Moralität), jedność obydwu - etyczne życie (Sittlichkeit).

3. Rodzina: jednostkowy, szczegółowy altruizm

  • altruizm wyrażony jest w miłości;
  • miłość to sprzeczność: rezygnacja ze swojej osobowości, aby się odnaleźć w drugim i w ten sposób uzyskać wolność (wyzwolenie); osobowość zwraca się ku czemuś, co jest poza jaźnią, ku drugiemu, aby się tam (w nim) odnaleźć; subiektywność (seks) odkryta zostaje w obiektywności (instytucji): znowu przeciwko romantyzmowi (Schlegel), dla którego instytucjonalizacja relacji między kobietą a mężczyzną nie jest niczym koniecznym;
  • obiektywizacją (rezultat małżeństwa) wspólnej miłości są dzieci;

4. Społeczeństwo obywatelskie: relacje między rodzinami (powszechny egoizm)

  • inność wyrażona w pracy, która jest podstawą społeczeństwa obywatelskiego (produkcja, wymiana, konsumpcja); wszystkie zasady, które tu rządzą mają wymiar kontraktualny: kontraktualna współzależność jednostek;
  • niewidzialna ręka zostaje u Hegla zastąpiona przez rozum dialektyczny -> interakcja z innymi i uznanie z ich strony (subiektywne poszukiwanie jaźni umieszczone w powszechności - zapośredniczenie jednostek przez powszechność);
  • trwałe sprzężenie ze sobą jednostek;
  • państwo - powszechny altruizm;
  • "W tej wzajemnej zależności między pracą i zaspokajaniem potrzeb subiektywny egoizm przechodzi w przyczynianie się do zaspokojenia potrzeb wszystkich innych ludzi, zamienia się w dialektyczny ruch zapośredniczania tego, co szczegółowe, przez to, co ogólne, tak iż każdy zarabiając na siebie, produkując i używając, produkuje tym samym i pracuje dla pożytku wszystkich innych. Ta konieczność tkwiąca we wszechstronnym spleceniu się wzajemnej zależności wszystkich, staje się teraz dla każdego ogólnym, trwałym majątkiem, który daje każdemu możność uczestniczenia w nim dzięki swemu wykształceniu i swym umiejętnościom i zapewnienia sobie w ten sposób środków utrzymania, podobnie jak każdy, dzięki swemu zapośredniczonemu przez pracę zajęciu zarobkowemu, utrzymuje i pomnaża majątek ogólny" (Zasady filozofii prawa, par. 199)

5. Krytyka państwa (do dyskusji)

  • społeczeństwo obywatelskie dla Hegla jest niewystarczające; spór z tradycją teorii kontraktualistycznej;
  • państwo oparte na idei uznania, a nie kontraktu;
  • państwo to zakończenie procesu zdobywania ostatecznej świadomości wolności człowieka;
  • oparte jest to na powszechnym altruizmie - a nie tylko na formalnych stosunkach i związkach między ludźmi, obywatelami;
  • ale współczesna teoria polityczna - liberalna, oparta na rynku: nie można widzieć relacji wśród ludzi inaczej niż opartych na kontrakcie, jeśli chodzi o koncepcję państwa:
  • krytyka neoliberalizmu - niekoniecznie naturalny, oczywisty i adekwatny opis rzeczywistości społecznej (Susan George);
 
 
Wrocław, 10.07.2000