Pragnienie władzy, pragnienie pokoju.
Civic Philosophy Thomasa Hobbesa

 

1. Wprowadzenie
  • Rządy suwerena - czy ich absolutność "zniszczy" podmioty, poddanych? <- nie, ponieważ ma zapewnić bezpieczeństwo - nie tylko życie, ale prawo, które nie pozwoliłoby w żadnym razie zagrozić jednostce;
  • general providence - na którą składają się, w ramach public instruction, doctrine i example;
  • każda jednostka w ramach samozachowania - self-ownership (suweren ma wprowadzić prawo, które pozwoliłoby każdemu w sobie to rozwinąć;
  • podatki (utrzymanie publique sword) - takie same dla wszystkich, a nie progresywne - wszyscy taką samą korzyść otrzymują, bez względu na to, czy jest ktoś bogaty, czy biedny; jednak oprócz tego system aproksymacji proporcjonalności - np. ktoś czerpie z pracy innych korzyści i ma zabezpieczenie z tej pracy, z powodu tego zabezpieczenia powinien płacić więcej; -> proporcjonalność nie do bogactwa, które posiadają, ale które konsumują;

2. Życie, zarys idei, kontrowersje

  • kwestia władzy, jak u Machiavellego, ale też równe prawa - by stworzyć koncepcję praw i obowiązków;
  • pokój - filozofia polityczna tam, gdzie trudności w zrozumieniu (niesprawiedliwość, przemoc, mordowanie); civil philosophy - przeciwko natural philosophy; filozofia ta nie jest value-free (wolna od wartościowania), bo jej centralna teza to rządy zasad justice and equality (sprawiedliwość i równość);
  • dlaczego Hobbes dziś ważny - czy przez rezultat swoich działań, czy przez analizę, założenia (ludzie na rynku); jego obraz społeczeństwa - burżuazyjny, ale nie można przyjąć, że takie jest zawsze życie polityczne (Joshua Cohen, C.B. Macpherson);
  • życie: wykształcenie w Oxfordzie, studia klasyczne na kontynencie, tłumaczy Tukidydesa (zagrożenia ze strony demokracji), praca nad nauką (przyjaźń z Baconem), walka między parlamentem a Karolem I; empiryzm - przydatność (odrzucenie scholastyki); geometria - (poznaje we Florencji Galileusza);
  • szukanie możliwości dedukcyjnej koncepcji społeczeństwa - potrzeba pierwszych zasad (zasada ruchu w nie opublikowanym Short Tract on First Principle:) ruch - zmysły, wpływ na zachowanie, działanie;
  • po powrocie do Anglii szybko publikuje (coraz mocniejszy spór między parlamentem a królem - 1640); Elements of Law Natural and Politic, gdzie wykłada naukę "of justice and policy" (o sprawiedliwości i polityce); wspiera króla przeciwko parlamentowi; Long Parliament oskarża Strafforda i Hobbes musi uciekać znowu do Paryża; praca nad drugą częścią Elements (o polityce, pierwsza - o naturze ludzkiej); w 1642 ukazuje się traktat De Cive, ponownie wydany z poprawkami w 1647 roku; przygotowania do wydania większego dzieła - Leviathan (poszukiwanie za wszelką cenę pokoju); w 1651 wraca do Anglii i tam już pozostaje; ataki w 1666 (po wielkim pożarze Londynu i zarazie parlament wprowadza ustawę przeciwko ateizmowi i profanacji, oskarża Hobbesa o bluźnierstwo) i 1683 (po śmierci) <- oskarżenia z Oxfordu, że zasada samozachowania zastępuje inne ważne obowiązki między ludźmi;

3. Metoda, twierdzenia

  • geometria, ruch, ale do opisu społeczeństwa trzeba czegoś widocznego, oczywistego; życie społeczeństwa - dobre lub złe, w terminach mechaniki - jak działa; ruch - który jest wykonywany przez elementy społeczeństwa - jednostki;
  • mechanika czysta -> narządy, nerwy, mięśnie, wyobraźnia, pamięć, rozum, bodziec z zewnątrz - działanie, aby uniknąć śmierci: pragnienie i niechęć;
  • i wprowadzenie do Lewiatana: rozdz. I-V: zmysły, wyobrażenia itd., VI - odruchy, do IX - wszystko o zachowaniu;

4. Natura ludzka - natura społeczna: Ciało - człowiek - obywatel

  • rozdziały VI - XI: jak ludzie zachowują się w relacji do innych (społeczeństwo);
  • pożądania (nie tylko zwierzęcy instynkt, ale też wyobraźnia, przyjemności niematerialne): przez nie poruszany jest człowiek ("obliczenia"); wszystkie działania dobrowolne to efekt rozważań, aby mieć szansę zaspokojenia pragnień;
  • wola = akt pragnienia = rozważenie, kalkulacja
  • Postulaty:

1. (motywacja ludzka - poruszenie przez) pragnienie - niechęć

1.1. tylko nieliczne pragnienia wewnętrzne (wrodzone - jedzenie), większość przez doświadczenie nabywamy;

1.2. dla różnych ludzi - różne pragnienia, są one też zmienne w przypadku każdego; nie jest tak, że w danych okolicznościach wszyscy będą się zachowywali tak samo;

1.3. pragnienia nieprzerwane - tak długo jak człowiek żyje; i odwrotnie - jak długo żyje, tak długo działa wyobraźnia i wola;

1.4. różne natężenia pragnień u różnych ludzi, zależnie od budowy cielesnej czy wykształcenia (władza, bogactwo, wiedza itd.);

2. (definicja władzy człowieka:) władza to aktualnie dostępne środki, aby osiągnąć jakieś dobro;

3. każdy człowiek chce zatem władzy, choć różni ludzie chcą różną władzę zdobyć;

  • tutaj niezauważony przełom w teorii Hobbesa: o pożądania władzy opiera relacje między ludźmi - związane to z podziałem władzy, którą posiadają ludzie: oryginalna (naturalna) - instrumentalna (nabyta); oryginalna - istota tych władz - nie są definiowane jako zdolności, ale jako wybitność tych zdolności (porównanie siebie do innych ludzi) - czyli władza wtedy, gdy przewyższa osiągnięcia innych ludzi;

4. władza danego człowieka opiera się i przeszkadza władzy drugiego;

  • kontynuacja powyższego przełomu - zerwanie z metodą geometryczną - przewyższający charakter siły danego człowieka przeciwko innemu nie wynika z wcześniejszych postulatów, ale jest efektem obserwacji: stąd:

5. każda nabyta władza jest kierowana w ramach górowania nad władzą innego człowieka (stąd wszystkie siły są w opozycji do siebie, stąd aby zdobyć władzę, trzeba zapanować nad czyjąś inną);

  • wartość człowieka równa się "cenie", którą można "zapłacić" za siłę, którą posiada;
  • zatem po dodaniu 4 i 5 pragnienie władzy przestaje być neutralne i staje się zasadą szkodzenia drugiemu (wcześniej, np. 1, można by przyjąć, że ludzie mogą, ale nie muszą walczyć - niektórzy byliby zadowoleni z posiadania mniejszej władzy (zadowolenie, satysfakcja);

6. niektóre z ludzkich pragnień są nieograniczone, stąd gotowy jest ciągły konflikt - nie ma poziomu ugody, umiarkowania powściągliwości;

7. niekończące się dążenie do władzy, które kończy się dopiero wraz ze śmiercią człowieka;

  • to istota rozważań Hobbesa o naturze ludzkiej, dodaje jeszcze tylko idee o strachu przed śmiercią i zdolność do "długofalowych inwestycji" (nie krótkowzroczność w zaspakajaniu pragnień), stąd oddawanie się pod rządy wszechwładnego suwerena jest racjonalne;
  • czyli generalizacja wiedzie do konstrukcji społeczeństwa burżuazyjnego opartego na rywalizacji i konkurencji - co jest wstępem do idei pokoju; Macpherson (The Political Theory od Possessive Individualism) - tylko tutaj może być praktykowane zaspokajanie pragnień człowieka - walka, aby pokazać swoją władzę - tylko kapitalizm to zapewnia;

5. Stan natury - kontrakt

  • potrzebny pokój do realizacji pragnień - zapewniony przez władcę, wobec którego wszyscy ludzie są bezsilni; zostaje to wprowadzone na drodze abstrakcji - hipotetyczne warunki życia, gdzie istnieją pewne reguły, gdzie ustanowione zostaje prawo i tworzona jest umowa społeczna;
  • czyli nie na drodze konsekwentnego opisu rzeczywistości - dramatyczne walki w danym społeczeństwie, pojawienie się przemocy, powszechna śmierć i dlatego zwracają się członkowie tego społeczeństwa do jakiejś siły (władcy), aby im pomógł;
  • w rozdziale XIII wprowadzone pojęcie "stan natury"; nie ma tam władzy publicznej, która byłaby w stanie powstrzymywać jednostki, poskramiać ich pożądania, nie ma żadnego prawa i przestrzegania prawa;
  • wprowadzając do tak zdefiniowanego stanu natury jednostki określone w części pierwszej Lewiatana Hobbes pokazuje, że każdy byłby ciągle zagrożony, że zginie i straci wszystko, co do niego należy - życie bez cywilizacji (bez przemysłu, kultury, nawigacji, gospodarki, budynków, środków transportu, wiedzy, sztuki, literatury) zagrożone;
  • nie było takiego stanu w historii ludzkości, ale blisko niego w czasach wojny domowej;
  • prawo natury - prawo naturalne:

p. natury - użycie wszystkich środków, aby zachować życie w stanie natury, nawet szkodzenie drugiemu dopuszczalne;

p. naturalne:

1. sformułowanie - człowiek nie może robić nic, co by niszczyło jego życie, musi robić wszystko, aby je zachować - bez ograniczeń, w nieskończoność; ale ->

2. sformułowanie (rozdział XIV) - człowiek musi chcieć czegoś, jeśli i inni tego chcą, aby zachować pokój i utrzymać prawa do wolności przeciwko drugiemu - tylko tyle, ile chciałby, aby drugi utrzymał w stosunku do niego;

  • jednak ludzie nie mogą się wyrzec swoich praw naturalnych, zrezygnować z nich (ciągle są ludźmi działającymi według definicji pragnień i pożądań), dlatego muszą przenieść je na inną osobę lub instytucję, która ma prawo użyć siły, aby podmioty kontraktu przestrzegały i zachowały punkty kontraktu;
  • koncepcja: zobowiązań -> władzy -> sankcji -> autorytetu (wyjście ze stanu naturalnego, przekazanie władzy - nieograniczonej - suwerenowi);
  • to chciał powiedzieć Hobbes swoim współczesnym - muszą oddać całą władzę królowi, bo inaczej znajdą się w stanie natury;
 
 
Wrocław, 10.07.2000