Podstawy etyczne filozofii politycznej Kanta

 

1. Wprowadzenie

  • określił jako pierwszy sferę moralną (normatywna struktura związana z odpowiedzialnością i oceną); wyznacza ją dobra wola, która jest:

-rozumna

-nie zewnętrzna (szczegółowa), ale powszechna (uniwersalna)

  • dobra wola:

-oparta na motywacji

-przejaw autonomii (przejawia się w obowiązku - przeciwko sensualizmowi i koncepcji uczuć, relatywizmowi)

-ma charakter aprioryczny

-jest uniwersalna

2. Uniwersalizm - deontologia (konsekwencje imperatywu kategorycznego)

  • uniwersalizm - dzięki istnieniu rozumu praktycznego -> konstruuje imperatyw kategoryczny;
  • imperatyw hipotetyczny - jak fronesis w tradycji arystotelesowskiej (dane warunki, osiągnięcie w ich ramach szczęścia);
  • współczesne rozróżnienie na koncepcje deontologiczne (jak imperatyw kategoryczny) i konsekwencjalistyczne (oparte na imperatywie hipotetycznym); Kant - deontologiczna -> podstawa, fundament, motywacja;
  • sformułowania imperatywu kategorycznego (Uzasadnienie metafizyki moralności):

-tradycyjne -> str. 50

-państwo celów -> str. 62

-wola powszechna prawodawcza -> str. 65

3. Między antynomią a postulatem moralnym

  • przeciwko Rousseau i jego demokracji z supremacją prawa - zamiast tego liberalne państwo celów, gdzie zabezpieczona jest godność człowieka jako jednostki;
  • "urzeczywistnienie" - człowiek "rozpołowiony" między świat zmysłowy a świat intelektu i czystej woli -> ciągły konflikt; w ramach antynomii rozumu czystego odrzucone istnienie nieśmiertelnej duszy, Boga (najwyższe dobro) i wolnej woli; rozwiązanie konfliktu tylko jeśli trwałby "nieskończony postęp", stąd przyjęcie postulatów rozumu praktycznego -> w ramach postępu istnieje jakiś element dający cel (sens) temu procesowi - ideał (Bóg) - ale nie jako "konstruktor", tylko jako osoba (ciało i dusza), najdoskonalsza (najwyższe dobro); trzeci postulat - wolności (niezależność od świata zmysłów);
  • moralność zatem zdefiniowana przez motywację (plus postulaty rozumu praktycznego);
  • widoczne to w rozróżnieniu prawa (realizacja zasad, np. stosunków między ludźmi - konsekwencjalizm) i moralności (wyprowadzanie powszechnych zasad - deontologia) - dzięki moralności osiągnięcie autonomii; "wolność w stosunku do innych - zewnętrzna", "równość"; możliwość rozróżnienia - dobry obywatel a dobry moralnie człowiek;
  • idee prawa natury czy umowy społecznej należą tylko do dziedziny prawa - czyli konsekwencje dostrzeżenia rozumności;
  • demokracja przedstawicielska (prawo), a nie bezpośrednia (Rousseau); niebezpieczeństwo w demokracji bezpośredniej - gdy ludzie pragną tego, co im w danej chwili podpowiadają zmysły;

4. Państwo celów

  • zasady te same w państwie, jak i między państwami (państwo - ludzie: cele; pokój międzynarodowy - państwa ze swoimi konstytucjami);
  • filozofia historii: rozwój, jak wyżej, ale z naciskiem na odróżnienie historii od przyrody; rozwój zasad moralnych, ale nie totalny, jak u Hegla (doskonałość moralna osiągnięta w procesie rozwoju ducha); dla Kanta doskonałość moralna dla jednostki, a nie dla historii;

 

 
 
Wrocław, 10.07.2000