Programy zajęć
Uniwersytet Wrocławski, Filozofia, rok akademicki 2002/2003
Filozofia i historia społeczna

Rozwój, zacofanie, nowoczesność
Wstęp do europejskiej i globalnej historii społecznej
Proseminarium (propozycja zajęć)
Imperia, dekolonizacje i porządki geopolityczne
Obietnice Trzeciego Świata i jego rewolucji
Proseminarium
Islam, czyli pokój?
Zachód i jego dżihad
Proseminarium
Teoria i historia społeczna jako filozofia
Zarys podstawowych pojęć filozofii politycznej i społecznej dla 21 wieku
Wykład monograficzny

 

Rozwój, zacofanie, nowoczesność

1. Narodziny Europy, narodziny nowoczesności
Europejskie zmiany i rewolucje gospodarcze
Drogi rozwoju - drogi zacofania
O
rganizacja polityczna
Potęga militarna

2. " Rozszerzanie Europy"
P
olityczne i społeczne aspekty kolonializmu
W
czesna europejska gospodarka-świat
W
zorzec, propozycja, misja
F
ormacje nowoczesności: zjednoczenie, konflikt, rewolucje ustrojowe, rewolucje społeczne, "drogi narodów"

3. Modernizacja, industrializacja, zmiana społeczna
"Zmiana jest wieczna,
 nic się nigdy nie zmienia"
Modele nowoczesności: demokracja parlamentarna i gospodarka rynkowa
K
ryteria i stadia wzrostu, uprzemysłowienie
U
dane i nieudane przewroty przemysłowe (studium na temat Polski i kolonii)

4. Krytyka europocentryzmu a "historia światowa" - perspektywy globalnej historii społecznej
Bogactwo i nędza narodów a "wielka transformacja": debata między A.G. Frankiem a D. Landesem
Nowoczesny system-świat: 500 czy 5000 lat?


5. W poszukiwaniu teorii i praktyki dobrobytu
Sprawiedliwość, równość - tradycja kontraktualistycznego liberalizmu
Przestrzeń, pomiary, funkcjonowania - teoria dobrobytu A. Sena

Literatura:
Braudel. F, Kultura materialna, gospodarka i kapitalizm, 3 t
Diamond, J., Strzelby, zarazki, maszyny
Giddens, A., Nowoczesność i tożsamość
Huntington, S.P., Trzecia fala demokratyzacji
Kula, W., Historia, zacofanie, rozwój
Kula, W., Teoria ekonomiczna ustroju feudalnego
Landes, D., Bogactwo i nędza narodów
Małowist, M., Europa i jej ekspansja XIV-XVII w.
Pomian, K., Europa i jej narody
Sen, A., Nierówności. Dalsze rozważania
Tilly, Ch., Rewolucje europejskie
Weber, M., Gospodarka i społeczeństwo <powrót>

Imperia, deokolinizacje, porządki geopolityczne
1. Formowanie się, definicje i upadek hegemonii
Hegemonie, kapitalizm, terytorium
Rdzeń, peryferia - typologia systemów-światów
"
Przemieszczenia władzy"

2. Nowa autonomia, nowe granice, nowy rasizm
Narodziny nowoczesności, narodziny narodu, narodziny konfliktu
Koniec imperiów
Dynamika dekolonizacji
Wojna, neokolonializm i "nowy porządek światowy"

3. Odtwarzanie historii, historie podziemne
Historia bez metodologii kolonizowania (J. Clifford)
H
istoria bez przemocy kolonizowania (E. Said)
Konfrontacyjne partykularyzmy, zakwestionowane uniwersalizmy (I. Wallerstein)

4. Głos wyklętych, głos pogardy
Nowy naród - przemoc i wyzwolenie
P
orządek społeczny bez metropolii
"Europa jest dosłownie tworem Trzeciego Świata"

Literatura:
Arrighi, G., Rynek globalny
Brubaker, R., Nacjonalizm inaczej
Chase-Dunn, Ch, Hall, D., Thomas, Ewolucja historyczna systemów-światów
Clifford, J., Kłopoty z kulturą
Fanon, F., Algieria zrzuca zasłonę
Fanon, F., Wyklęty lud ziemi
Gellner, E., Narody i nacjonalizm
Hobsbawm, Eric, Wiek skrajności
Kennedy, P., Mocarstwa świata. Narodziny, rozpad, upadek
Said, E., Orientalizm
Wallerstein, I., Konflikt kultur? <powrót>

Islam, czyli pokój?
1. Półksiężyc pokoju
W ojna i przemoc a prawo moralne islamu
Ummah, al-'adl, ihsan - islam na drodze emancypacji, wyzwolenia i tolerancji
Nowy porządek światowy: przeciwko dychotomii dar al-islam, dar al-harb (domena islamu, domena wojny)
N
owy porządek światowy: definicja centrów i peryferii
W poszukiwaniu dżihadu społecznego

2. Usul al-Fikh (źródła jurysprudencji) a podstawy muzułmańskiej polityki
Al-maslaha (rozważenie interesu publicznego), idżtihad (interpretacja), fatwa (orzekanie)
Domena religii, domena polityki: shura (konsultacje), pluralizm, prawa człowieka
Poddanie (tałhid) i przywództwo (khalifah) - zasady pokoju społecznego
Niemuzułmanie w społeczeństwie muzułmańskim
Muzułmanie a ich dżihad na Zachodzie
Asymilacja? Alienacja? Izolacja?

3. "Szaleni mułłowie", kuratela, dekolonizacja - świat islamski w 20 wieku
Sytuacja świata muzułmańskiego po upadku imperium osmańskiego
Powstanie muzułmańskich państw narodowych
Fundamentalizmy i ideologie
Zderzenia cywilizacji, mapy geopolityczne 

4. Muzułmański projekt społeczeństwa przyszłości – islamizm bez deformacji
"Bracia muzułmanie" a integralność moralności i rozwoju cywilizacyjnego
"F
ilary zaprzysiężenia" (Hasan al-Banna)
Islam a społeczeństwo obywatelskie (Rachid al-Ghannouchi, al-Nahda, Abdul Karim Soroush, Hasan Turabi, Mehdi Bazargan, Ali Yazdi, Ayatollah Taleqani)
Liberalny islam (Chandra Muzaffa, Subhi Mahmassani, Mohamed Talbi, milcząca shari'a, Humayun Kabir, Syed Vahiduddin, Abdurrahman Wahid, Farid Esack, Amina Wadud-Muhsin, Abdullahi An-Na'im i inni)

Literatura:
Bielawski, J., Islam - religia państwa i prawa
Danecki, J., Arabowie
Danecki, J., Polityczne funkcje islamu
Fanon, F., Algieria zrzuca zasłonę
Fryzeł, T., Arabska myśl socjalistyczna
Gellner, E., Narody i nacjonalizm
Lewis, B., Arabowie w historii
Robinson, F. (red.), Historia świata islamu
Robinson, F., Islam
Sourdel, J., D., Cywilizacja islamu
Zdanowski, J., Bracia Muzułmanie i inni
Ponadto teksty klasyków 20-wiecznego islamu: al-Mawdudi, Attahhan, al-Usajmin, Hussain i inni opublikowane przez Stowarzyszenie Studentów Muzułmańskich w Polsce. <powrót>

Teoria i historia społeczna jako filozofia

1. Wykład ma za zadanie nakreślić zadania filozofii politycznej, historii i krytyki społecznej, czy szerzej - nauk społecznych, w nowym wieku.

2. Dzięki dyskusjom toczonym w ostatnich dekadach XX "dowiedzieliśmy" się, że porządek społeczny i polityczny, który istniał przez ostatnie kilkaset lat na świecie znajduje się w kryzysie, zarówno w sensie gospodarczym, politycznym, jak i ideologicznym. Zmiany zachodzące w naszym świecie stawiają przed nami pytanie o możliwość wyborów, jakie w związku z tym będziemy musieli podjąć, nie tylko na poziomie rządów i organizacji międzynarodowych, ale też i w sferze prywatnej. Wybory te mają wpłynąć na kształt świata, którego początki zaczną się formować w nowym wieku. Tylko od nas zależy, czy będzie to świat bardziej sprawiedliwy, bezpieczny, otwarty na prawdę i zapewniający wszystkim żyjącym w nim ludziom rozwój i dobrobyt.

3
. Oczywiste jest, że w czasach "bifurkacji", "przejścia", transformacji, "niknącej akumulacji kapitału", "walki o hegemonię", "przesunięcia rdzenia" głos zabrać musi też filozofia.

4. Podczas wykładu omówione zostaną przede wszystkim pojęcia, dzięki którym możliwe się stało uchwycenie przemian "systemu-świata", i które tworzą ramy dla rozważań na temat przyszłego kształtu nowego świata społecznego.

5. Proponowany przedmiot studiów:
Zmiana społeczna; cykle i trendy w gospodarce kapitalistycznej; hegemonia; imperium; struktury wiedzy; geokultura-geopolityka-geoekonomia; demokracja; swobody polityczne i obywatelskie; wojna; globalizacja (modernizacja); rozwój-opóźnienie-zacofanie; liberalizm; ruchy anty-systemowe

Literatura:
Arrighi, G., The Long Twentieth Century
Gunder-Frank, A., ReOrient
Laclau, E., Mouffe, S., Hegemony and Socialist Strategy
Ramadan, T., Islam, the West, and the Challenges of Modernity
Wallerstein, I, Hopkins, T. H., Age of Transition
Wallerstein, I., Essential Wallerstein
Zizek, S., The Ticklish Subject <powrót>

 

Wrocław, 10.02.2005