Programy zajęć
Uniwersytet Wrocławski, Filozofia, rok akademicki 2003/2004
Filozofia i historia społeczna

Rasa umarła, niech żyje rasizm!
Fantazje egalitarne i genealogia przemocy w nowoczesnym społeczeństwie - teorie polityczne w 21 wieku
Proseminarium
Rozwój, zacofanie, nowoczesność
"Narodziny Europy" i geneza "Trzeciego świata"
Proseminarium
Partykularyzm kontra uniwersalizm?
Wprowadzenie do filozofii politycznych 21 wieku
Propozycja proseminarium
Rasa, klasa, kolonia
Dyskursy, ideologie i ruchy emancypacyjne w historii społecznej
Propozycja wykładu monograficznego

 


Rasa umarła, niech żyje rasizm!
1. Historia rasizmu i teorii rasistowskich
Wykluczenie i dominacja w starożytności (niewolnictwo, podziały etniczne, przywileje)
E
pistemologie oświeceniowe a taksonomia ras (unaukowienie polityki i upolitycznienie nauki)
P
roblem nietolerancji i segregacji w teorii liberalnej (C.B Macpherson: "zawłaszczenie" a "rozwój")

2. Fazy "rasologii"
Rasizm religijny
Rasizm biologiczny
Rasizm kulturowy
Rasizm antyrasistowski (P. Gilroy)

3. "Studia klasyczne": Rasizm a cywilizacja (dyskurs, władza, przemoc, kolonizacja)
tradycja i uzasadnienie rasizmu europejskiego (Johann Blumenbach, Robert Knox, Arthur Gobineau, Richard Wagner, Houston Stewart Chamberlain, James Hunt)
Wyłączenie "wewnętrzne" (rasizm na peryferiach) i "zewnętrzne" (rasizm imperializmu)
"Biologizacja" historii (Darwin, Spencer)
Etnografia, antropologia, Volkekunde ("naukowe" kryteria segregacji)
Zacofanie, rozwój, Trzeci świat - historyczne i polityczne konsekwencje rasizmu

4. Usuwanie-utrwalanie rasizmu
Rasizm postkolonialny
Antynomie antyrasizmu:
- studia nad tożsamością (antyesencjalizm): rasa, naród, kultura, polityka (J. Clifford)
-
studia nad "diasporą”
-
afrykanocentryzm
Skazy multikulturalizmu: różnica, mechaniczne wspólnoty, liberalizm konstytucyjny (Zizek, Wieviorka)

5. Przezwyciężanie rasologii
Technologie tożsamości, polityka "epidermalizacji" (F. Fanon, P. Gilroy)
Naród, państwo, rasa (klasa): historyczna trajektoria kapitalizmu (E. Balibar)

Literatura:
Adorno T.W., Horkheimer M., Dialektyka oświecenia
Bauman Z., Nowoczesność i zagłada
Blaut, J., Teoria rasizmu kulturowego
Brubaker, R., Nacjonalizm inaczej
Clifford, J., Kłopoty z kulturą
Diamond, J., Trzeci szympans
Fanon, F., Algieria zrzuca zasłonę
Fanon, F., Wyklęty lud ziemi
Gellner, E., Narody i nacjonalizm
Hobsbawm, Eric, Wiek skrajności
Kymlicka, Współczesna filozofia polityczna
Said, E., Orientalizm
Siemaszko A., Granice tolerancji
Todorov T., Podbój Ameryki
Wallerstein, I., Konflikt kultur?
Weber M., Socjologia religii <powrót>



Rozwój, zacofanie, nowoczesność
1. Genealogia "nowoczesności"
E
uropejskie przemiany i rewolucje gospodarcze
-
drogi rozwoju - drogi zacofania
-
organizacja polityczna
-
potęga militarna

2. "Rozszerzanie Europy"
Polityczne i społeczne aspekty kolonializmu
-
wczesna europejska gospodarka-świat
-
wzorzec, propozycja, misja
-
formacje nowoczesności: zjednoczenie, konflikt, rewolucje ustrojowe, rewolucje społeczne, "drogi narodów"

3. Modernizacja, industrializacja, zmiana społeczna
"Zmiana jest wieczna,
nic się nigdy nie zmienia"
Modele nowoczesności: demokracja parlamentarna i gospodarka rynkowa
Kryteria i stadia wzrostu, "rewolucja przemysłowa"
Udane i nieudane przewroty przemysłowe (studium na temat Polski i kolonii)

4
. Krytyka europocentryzmu a "historia światowa" - perspektywy globalnej historii społecznej
Bogactwo i nędza narodów a "Wielkie rozwidlenie": weryfikacja stereotypów na temat "rozwoju Zachodu" i "zacofania reszty świata" ("szkoła kalifornijska")
nowoczesny system-świat: 500 czy 5000 lat?

5. W stronę Trzeciego świata - granice emancypacji
"Wiktoriański holokaust"
Pomiary wzrostu i zacofania
Kryzys historiografii zachodniej

Literatura:
Arrighi G., Zmierz zachodnich hegemonii
Braudel. F, Kultura materialna, gospodarka i kapitalizm, 3 t
Diamond, J., Strzelby, zarazki, maszyny
Giddens, A., Nowoczesność i tożsamość
Huntington, S.P., Trzecia fala demokratyzacji
Kula, W., Historia, zacofanie, rozwój
Kula, W., Teoria ekonomiczna ustroju feudalnego
Landes, D., Bogactwo i nędza narodów
Małowist, M., Europa i jej ekspansja XIV-XVII w.
Pomian, K., Europa i jej narody
Sen, A., Nierówności. Dalsze rozważania
Tilly, Ch., Rewolucje europejskie
Weber, M., Gospodarka i społeczeństwo
<powrót>



Partykularyzm kontra uniwersalizm?

1. Współczesne debaty w teorii politycznej
- Liberalizm w obliczu transformacji ekonomicznych i społecznych (Keynes, von Hayek, Friedman)
- Rekonstrukcja i odrodzenie myśli liberalnej (J. Rawls, J. Buchanan)
- Dyskusje z lat 1980-tych: suwerenność jednostki, wspólnoty, prawa mniejszości, sprawiedliwość, problem uznania (mniejszość-większość: kulturowa, polityczna)
- Lata 1990-te i kontrowersje wokół relatywizmu, "konfliktów cywilizacyjnych" i post-liberalizmu (Huntington, Fukuyama, Barber, John Gray, George Sher)
- Powrót tradycji myśli politycznej i społecznej? (neoliberalizm, nowa prawica i konserwatywna krytyka społeczna, neomarksizm)
- Przełom 20/21 wieku: dialog z etnografią i historią (tożsamość, władza, przestrzeń, obywatel)
- Perspektywy "post-integralnej" teorii politycznej (teoria a analiza, globalność-historyczność-unidyscyplinarność-holizm)

2. Nowy porządek światowy, czas chaosu?
Teoria systemów-światów
Myśl post-kolonialna
Koncepcje lewicowe i neomarksistowskie (krytyka hegemonii i ekonomiczno-polityczno-militarnego "porządku światowego")
Pytanie o przyszłość nauk społecznych w erze post-kapitalistycznej (I. Wallerstein)

3. Konflikty polityczne, kulturowe i ekonomiczne
Europa - między Wschodem i Zachodem
islam jako "główny demon" świata zachodniego
proces "transformacji ustrojowej" (Polska, Europa Wschodnia, Trzeci świat)

4. Filozoficzne podstawy teorii politycznej
problem racjonalności, języka i działania
nie-polityczne teorie sprawiedliwości, prawa i jednostki (Levinas, Derrida, Laclau, Judith Butler)
możliwości krytyki społecznej (zmiana społeczna)
aktualność klasycznych filozofów polityki (Arystoteles, Hobbes, Hegel, Marks)

Literatura:
Arrighi, G., Rynek globalny
Arrighi, G., Zmierzch zachodnich hegemonii
Barber, B., Dżihad kontra McŚwiat
Brubakers, R., Nacjonalizm inaczej
Gellner, E., Narody i nacjonalizm
Goodin, R., Pettit, P. Przewodnik po współczesnej filozofii politycznej
Huntington, S. P., Zderzenie cywilizacji
Kymlicka, Will, Wspólczesna filozofia polityczna
MacIntyre, A., Dziedzictwo cnoty
Miklaszewska, J., Libertariańskie koncepcje wolności i własności
Nozick, Robert, Anarchia, państwo, utopia
Offe, C., Drogi transformacji
Rawls, J., Teoria sprawiedliwości
Said, E., Orientalizm
Wallerstein I., Konflikt kultur?
<powrót>


Rasa, klasa, kolonia
1. Teorie emancypacji
Kapitał - praca - zmiana społeczna (marksizm)
Uprawnienia jednostki, konsens polityczny (liberalizm)
Wyzwolenie narodowe
-
nacjonalizm i konstrukcja nowoczesnego państwa
-
kryzys dekolonizacji
Antynomie ideologii (Wallerstein, Balibar, Zizek, Althusser)

2. Debaty
Kolonizacja:
- z
asiedlanie (wyrzucanie rdzennych mieszkańców z zajmowanych ziem; USA: biali w stosunku do Indian)
- zysk (ustanowienie relacji niewolniczych; USA: biali w stosunku do czarnych; kolonia brytyjska w Indiach, Holendrzy w Indiach Wschodnich)
"Indianie w obliczu cywilizacji znikną, czarni będą jej służyć"
- post-kolonialna klasa średnia: pośrednia między kolonizatorami a wiejskimi masami; najbardziej zainteresowana w procesie dekolonizacji (perspektywa czerpania zysków)

Kapitalizm i przemiany gospodarcze:
- trybutarny system produkcji (S. Amin)
-
redystrybucyjny system produkcji (I. Wallerstein) - przejście do kapitalizmu (J. Schumpeter: przejście od kapitalizmu do socjalizmu)
Klasyczna teoria polityczna ("teoria demokracji')
Od rasy do niewolnika: Afrykanin -> Czarny -> Niewolnik: motyw liberalny, a nie sprzeczność liberalizmu - od geografii (Europa) do formacji społecznej i politycznej (kapitalizm): idea własności prywatnej (Locke - "zmieszanie" pracy z ziemią)
"Efektem spotkania indiańskiej ziemi z afrykańską pracą stała się europejska własność prywatna”
Deformowanie i reformowanie Trzeciego świata – G. Arrighi (Azja, Afryka)

Literatura:
Braudel, F., Gry wymiany
Braudel, F., Struktury codzienności – możliwe i niemożliwe
Chaudhuri, K.N., Asia before Europe: Economy and Civilisation of the Indian Ocean from the Rise of Islam to 1750
Kymlicka, W., The Rights of Minority Cultures
Pomeranz, K., The Great Divergence
Smith, A., Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów
Wallerstein, I., After Liberalism
Wallerstein, I. Historical capitalism
<powrót>

 

Wrocław, 10.02.2005